SEYİRLİK YAŞAMLAR
“Çok önceleri” diye başlamayı düşündüm fakat, şunun şurasında kırk elli yıl gerideki yaşama dair anekdotların tarih öncesi gibi algılanmasına da gönlüm razı gelmedi. O yüzden tarihi saptamak isterken bunu yapmanın fazlaca bir değeri olmayacağı kanısına vardım. İstanbul’da direkler arası zihinlerde ne kadar tat bırakmışsa, o dönemin çok öncelerinde ve çok sonralarında bu direkler ve onların araları seyirlik yaşamımızda şöyle veya böyle bir yer bulmuştur: İşte karşınızda arenalarda dövüştürülen gladyatörler, insandan hayvana doğru boğa güreşleriyle yumuşatılmaya çalışılan öldürme merasimleri ve iyice sulandırılmış şekliyle, ölüm seyircilerini “goooll!” keyfiyle doyuran devasa stad güruhu.
Asıl gözlerden kaçan seyirlik bir gerçek var ki, idam cezalarının kalkması veya şekil değiştirmesi ile belleklerden silinir gibi oldu. Bu gün bir hayvana bile reva görülemeyecek şekilde insanlar direklerde sallandırılıyordu.
Yıllar öncesine ait bir sahneyi anımsadıkça, ölüm seyircilerinin bundan ne kazandıklarını sorgulamışımdır. Fakat halâ cevabı verilmemiş pek çok soru ortada duruyor:
En kaba tanımlamayla; suça karşı verilmiş gözdağıyla toplumun sindirilmesinin fotoğrafı mıydı?
Bireylerin içinde bastırılmış olarak bekleyen korku ve şiddet güdülerinin, toplu infaz aracılığı ile ötekisi üzerinde,- üstelik suça bulaşmaksızın- hemen, orada, deşarj edilmesi miydi?
“Kolektif şiddetin kurumsallaştırılması” mıydı?
Hayatta olma gerçeğinin bulandığı bir anda, yine -sırlarıyla sarmaş dolaş şekilde- bilinç altına itilmiş suçluluk duygusunun, aniden yüze vuruşuyla gelen abes, abes olduğu kadar da önlenemez bir sevinç miydi?
Yaşıyor olmanın şükür duygusuyla kucaklaşan mutluluğu muydu?
Yoksa; yok oluşun enerjiye dönüşen dinamiğinde yaşanan o benzersiz ânı yakalama ihtimalinin; seyredene getireceği ayrıcalık hissi ve bu hissin hazza dönüşmesi miydi?
Daha çok bu son ihtimale katıldım. Yaşamın mucizesinden müthiş bir açgözlülükle keyif alırken, bir yandan tükenişlerin bitimindeki gizi yakalamak isteğimiz hiç bitmiyor gibi geliyor bana. Yok olmaya mahkum edilmiş canlılar olarak yok oluşun o muhteşem ince sınırını görmek, yakalamak, tutmak istiyoruz ve bunu çok merak ediyoruz diye düşündüm.
Fakat gözlerimizi dört açsak da, en gelişmiş fotoğraf aygıtları, veya kameralar ile sabitlense de; kimsenin bu hiçlik anını yakalayabilmiş olduğunu sanmıyorum. Akıllarda dondurulduğu sanılan o son kare daima uydurmacadan ibaret kalıyor. Çünkü insan; gözüyle tutukladığı metafizik görüntüleri, beyniyle salıveriyor. Beyin, bu inanmaz görüntüleri ve yaşanan olayları -belki de kendi sağlığı açısından- kayda geçirmeden iptal ediyor her halde. Fakat bir yerde de açıklanması hayli güç olan bu boşluk tümüyle inkar edilemediği içindir ki ilk anda birbirini tutmaz görünen çalçene tanık ifadeleri ve hipotezler, sonunda bitmek tükenmek bilmeyen tekrarlamalarla, ortak, asılsız ve puslu bir ağız birliğine kavuşarak masal veya efsaneye dönüşüyor…
Ey tanrı, ya da benzeri!
Keyfince koyduğun yasalarınla, bilinmez kıldığın bu kozmik alemine alıştırarak, tam da kendimizi itibarlı bir konuk sayarken, tutsak olduğumuzu hissettirdiğin gündür bu gün.
Hep alan,” hiç” verensin.
Yalnızlığının büyük boşluğunda ürettiğin korkularını bize taşıtansın.
Bencil ve korkak olan bizler değiliz.
Unutma ki biz yoksak sen de yoksun.
Amin!...
Şimdiki zamanda olsaydı; idam mahkûmunun kulağına son söylenecekleri bana yazdırsalardı, din adamına yukarıdaki metni verirdim.
Okur muydu?..
Bilemem.
Gece gözümü uyku tutmamıştı. Çarçabuk giyinip merdivenlerden inmiştim.
Eyvan ıslaktı.
Anacığım, galvanizli maşrapa-kova (sitil) ayrılmaz ikilisiyle sabah temizliğine, daha doğrusu birazdan büyük bir hışımla basacak olan sıcağı karşılama hazırlıklarına girişmişti bile. O zamanlar evlerde basınçlı su, rengarenk süslü hortumlar, valfli püskürteçler nerede? Çıkrığın, sizin yerinize inleyip mızıkan seslerle bahşettiği sası kuyu suyu, başlı başına bir nimetti. Birazdan kenarından köşesinden kendini gösterecek olan kavurucu, muhteşem güneydoğu güneşi, doğaldır ki anamdan önce davranıp, döşeme taşlarına yeterince sıcak aşısını yapmıştı bile.
Asırlık taşların artık ıslana-kavrula kahverengileşmiş parlak ve cilalı geniş yüzeyleri su tutmaz olur ve zaten üzerine düşen su zerreciklerini çabucak buharlaştırırdı. Ancak komşu duvarından sarkarak bizim iç avlumuzu daima meraklı bakışlarla seyreder görünen geniş yapraklı narsist incir dalı, kendi gölgesindeki su birikintisinin hemen kaybolmasına kolay kolay izin vermezdi. Minik gölcüklere yansıyan görüntüsünü kaçamak bakışlarla seyrederken, güzellik kuruntusuna kapıldığını da saklayamaz, incecik saplarına tutunmuş geniş edep yapraklarını - azıcık utangaç hatta gülünç ve şapşalca haliyle- doğal salınımına bırakırdı. Buna rağmen yakalanmışlık duygusu konusunda asla ip ucu vermezdi.
Hele eylül ayının sonlarında, bizlere ikram edebileceği birkaç meyvesi olmaya görsün; çalımından geçemezdiniz altından. Yine de biz çocukların erişemediği dallarından döktüğü olgun armağanlarıyla; -anamın söylenmelerine aldırmadan- gönlümüzü hoş tutmasını bilirdi.
İşte, yine dallardan bırakılırken çatlamış ve kabuğundan dışarı uğramış kıpkırmızı etli, dilber meyveler yerdeydi. Aldım. Ciltleri ipek gibi yumuşak ve incecikti. Acımsı süt ve baldan oluşan tutkal bir anda ellerimi, dudaklarımı yapış yapış hale getirmişti. Çekirdekler; evet o minicik çekirdekler ağzımdaki enfes tadı abartabilmek için, şenlikli çatapat seslerini dişlerimin arasından sanki doğruca beynime yönlendiriyordu.
Sonra tortop ettiğim kabuğu komşu bahçeye yollayıverdim. Çocukluk işte…
Gizlice dışarı çıkacağım. Bahçe kapısı ağır. Arkasına vurulmuş kancalı ağır demiri kurtarabilmek ise ciddi bir güç istiyor. Altından ayağınla itsen daha da kasıyor. Kapının ortasına atılacak bir omuz darbesi sırasında iki küçümencik elinle yapıştığın ucu kancalı, sipsivri demiri yukarı ittin, ittin.Yoksa yeniden…
Acelem var. Meydana yetişeceğim.
Anacığımın; “Oğul nereye?” sözü bile yetişmeden, kapıya adımımı atmamla birlikte, Fırat’ın koyu bulanık suyu gibi dayanılmaz güçte çağıldayan bir kalabalık beni çekip aldı. Kapımız açık kaldı.
Beyaz kesme taş duvarlı dar sokaklardan geçiyoruz. Ayak sesleri yukarı doğru yankılanıyor.
Sıcak artık iyiden iyiye kendini göstermiş. Yollar bir karış toz içinde. Dişlerimin arasındaki çıtırtıların bundan mı yoksa incirden mi kaynaklandığı konusundaki şüphelerimi yere tükürerek gidermeye çalışıyorum. Tükürüğüm, daha yere bile ulaşmadan ortamın tozuyla sarmaş dolaş oluyor ve ardından yorgun bir bilye gibi dönerek, bana yol boyunca tekrarlayacağım yeni bir oyunun kapısını aralıyor.
Kalabalığın içindekiler çoğunlukla büyükler. Önümde, arkamda, yanımda birbirlerine yüksek perdeden, heyecanla bir şeyler anlatmaya çalışan adamlar var. Yarı yöresel şiveye kaçan Türkçe, yarı Arapça-Kürtçe konuştukları için ne dediklerini anlayamıyorum. Çoğunluğun ayakkabı arkaları basık. Buna rağmen nasıl böyle hızlı yürüyorlar diye düşünüyorum. Bu yüzden çocuk adımlarımla arayı kapatmak ve onların tempolarına uyabilmek için, dört beş adımda bir koşmam gerekiyor. Üç numaraya vurulmuş saçlarımın arasından sızan terlerin enseme doğru kaydığını hissediyorum. Burunları top oynamaktan ve taş tekmelemekten aşınmış siyah okul pabuçlarım çoktan renk değiştirdi.
Az sonra çağıldayan kalabalık gevşiyor. Meydana geldik galiba. İnsanlar duralıyor. Ben aradan sıyrılıyorum. Biraz daha ileri…
Galiba gidecek yer kalmadı. Önümde, geçit vermeyecek kadar sıklıkla dizilmiş askerler var. Kütüklükler, palaskalar, potinler iyi tabaklanmamış deri, kösele ve askeriye kokuyor. Depodan yeni çıktığı anlaşılan alüminyum mataraların hâki çadır beziyle kaplı kılıfları, askerlerin sırtları kadar ıslak ve terli. Sanki onlardan da naftalinle karışık ayrı bir koku tütüyor.
İleride, telefon direklerini anımsatan ağaçlardan çatılmış, açık yeşil renkte bir idam sehpası var. Ucunda halatlar asılı. İlk kez görmeme rağmen, zaten -günlerdir büyükler tarafından konuşulduğu için olacak- bu tablo sanki önceden zihnime aynen kazılı duruyor.
Yine de birazdan göreceğim manzara için çok heyecanlıyım.
Aniden gelen işeme duygusu, kasıklarımı zorlamaya başlıyor. Kımıldanacak yer yok. Kafamdan çıkarıp atmaya çalışıyorum...
Korna sesleriyle birlikte bir dalgalanma başladı. Kalabalıktan uğultu gibi bir ses yükseliyor. Arada kalıp ezilmekten korkuyorum. Önümüzdeki askerler çemberi daraltmak için öne gittikçe, kendimi sehpanın biraz daha yakınında buluyorum. Yüzüm arkadan itekleyen kalabalık nedeniyle zaman zaman -cama dayanmışçasına- askerlerin sırtlarına yapışıp yassılıyor. Korna çalarak yaklaşan, ufacık pencereleri demir parmaklıkla korunmuş cezaevi arabası, kalabalığın arasında manevra yaparak ileri- geri yaklaşmaya çalışıyor.
Zaman geçmek nedir bilmiyor. Neden sonra silahlı askerlerin eşliğinde birileri sehpaya yöneliyorlar. Aralarından, onlara ve belki de bu topluluktaki hiç kimseye benzemeyen bakışlarıyla, inceden, avurtları çökmüş, zayıf yüzlü bir adamı seçebildim.
“O olmalı !” diye geçirdim içimden.
Koluna asılı havlu gibi beyaz fakat uzunca bir bez taşıyan iri yarı bir gardiyan, hoyratça ve aniden bunu tuhaf bakışlı adama giydirince, mahkumun gerçekten o kişi olduğunu anladım.
Gerisi hızla tamamlandı.
Yağlı ilmek, tahta tabure, boyun yaftası, kravatlı biri tarafından kısa bir söylev, ayaklar altından bir tekmeyle uçan tabure, esneyen ip, sarsılan sehpa, büklümlerinden birkaç kademe ile kurtulup, gerginlik sesiyle boyuna oturan halat, kendi etrafında düzensiz savruluşlarla dönen beyaz bir gövde ve yaşanan âna inanamayan tuhaf bakış.
Tabii bir de halâ beyaz çoraplı ayakları terk etmemiş, ha düştü ha düşecek diye beklenip bir türlü düşmeyen, arkası basılı sivri burun ayakkabılar.
Kalabalıktan ilâhi gibi başlayıp gittikçe yükselen pısırtılar gelmeye başladı. Dua dolu eller yüze götürdü ve inanılmaz bir zamanlama ile “amin” denildi.
Bulantım, daha fazla tutamadığım göz yaşlarıma karışarak içimi dışıma çıkartırken, ipte sallanan adamdan farklı olarak kustuğumu ama onun gibi altıma işediğimi hatırlıyorum…Adamcağız kusabilmiş olsa idi, aramızdaki farkın benim çıkardıklarımın içindeki ezilmemiş incir çekirdekleri olacağını düşünüyordum.
Çok sonraları bir yerde; idamı anında erkeğin ereksiyon durumuna geçtiğini, hatta boşaldığını okumuştum. Bunu, neslini sürdürmek istemenin son bir çabası olarak işaret ediyordu yazar. Bilimselliği nedir, ne değildir bilemiyorum fakat çocuk sezgilerimle, bu ereksiyon halinin, ölümü şehvete benzer bir iştahla seyreden kalabalığı da kapsadığı izlenimi almıştım.
Bu testosteron yoğunluğu bende arena vahşeti çağrıştırdığından mı neden bilemem, bu ilkellikten kurtulamamış, bol tezahüratlı ve sonunda yenmek ve yenilmek olan kontrolünü yitirmiş kalabalık ortamları sevmem, uzak durmak isterim..
Nedeni her ne olursa olsun, bence yok oluş bir yanılsamadır. Yalnızca seyircilerin yorumları farklılıklar yaratır. İşte buradan yola çıkarak bir şeyler anlatmak istiyordum sana.
Kategori: (Belirtilmemiş) | Yorum (0) | Yorum yaz! | Bağlantı